تعداد بازدید:2872 | تاریخ انتشار:7-11-1390
هنر، آینده، مخاطب

بریده های از کتاب استاد و درس
مرحوم استاد علی صفایی حائری

 

هنر با آن زبان و اين روح ، كارى بزرگ را به عهده دارد، هنر  به  دنبال طلب  و درك دنياى بهتر  ، به طرح اين   دنيا مى‏پردازد  و  طرح اين دنيا يا در لباس  تنوع  است و يا   در جلوه‏ى تحرك،  كه اين دو طرح،  هميشه در تولد هنر  و  در جريان تاريخى هنر نمودار است،  تا حدى كه امروز اين تنوع رنگين و اين مانى بزرگ سر تا سر هنر غرب را نقاشى كرده است و هنر را بى تشخص و بى ثبات ساخته است. آنجا كه هنرمند از دنياى موجود فارغ مى‏شود و دنياى مطلوب را مى‏فهمد، هميشه اين خطر هست كه دنياى مطلوب را با دنياى متنوع عوض  كند  و به جاى تحرك كه  نياز اصيل  و عميق انسان است و از تركيب او برخاسته، به تنوع قناعت كند و در يك پله، جوراجور بايستد و خيال كند كه پله‏ها را در نورديده است. فرار از دنياى موجود و درك دنیای مطلوب، هميشه بدون خطر نيست. و در اين جا، هنرى كه از ابتذال روزمره‏گى سر بركشيده، به ابتذال تنوع مبتلا مى‏شود و تنها به كار كسانى مى‏آيد كه ايستاده، خواب رفتن مى‏بينند و در خواب، نقش حركت مى‏كشند، كه راستى اين مانى بزرگ و اين تنوع رنگين، نقشى گمراه كننده دارد.
ص۲۰-۲۱

...... طلب، تمركز، شعور، شهود، طرح، محتواى هنر را مى‏سازد. و به اشاره گذشت كه طلب، هم مى‏تواند از استدلال و تجربه و هم مى‏تواند از ادراكات بلاواسطه و شناخت قدر و وضعيت و تركيب انسان، تغذيه شود. در هر حال اين همه محتواى هنر را مى‏سازند و مى‏پزند. اين محتوا براى مدتى در ذهن هنرمند مى‏لولد و همچون جنينى انتظار لحظه‏ى تولد را مى‏كشد.
هنرمندى كه احساس سرشارى و حركت لذت بخش اين محتوا را در خود دارد، نمى‏تواند با زور زدن به اين تولد كمك كند؛ چون اين محتوا مى‏خواهد با خط و رنگ و حجم و اندازه و حركت و يا كلمه‏ها و شخصيت‏ها و رابطه‏هاى ممكن منطبق شود. شايد پنجاه بار در شكل‏هاى گوناگون، در وزن‏هاى نامفهوم و آهنگ‏هاى گنگ و كلمه‏هاى گوناگون جلوه كند و دوباره رخ بركشد و چهره بپوشاند.
 در اين مرحله، هنرمند بارها و بارها خودش را با ابزار كارش، كه خط در نقاشى و اندازه‏ها در مجسمه سازى و نت‏ها در موسيقى و حركت‏ها در رقص و كلمه‏ها در شعر و ادبيات و حالت‏ها و جدال‏ها در فيلم و نمايش است روبرو مى‏سازد و اينها را سبك و سنگين مى‏نمايد.
و باز در اين مرحله اگر هنرمند در فكر مخاطب‏هاى مشخصى باشد بايد تمامى حال و هواى ذهن و ابزار و امكانات خودش را با حال و هواى مخاطب‏ها و امكانات آنها هم منطبق كند. اگر او خواستار مشترى‏هاى زياد است و بازار مى‏خواهد، بايد از امكانات روز و خواسته‏هاى مشخص مخاطب‏ها، غافل نباشد و در سبك و القاء هنر خود، سليقه و ذوق مردم را هم در نظر بگيرد و به شرايط اجتماعى و خصلت‏هاى آنها هم توجه داشته باشد.
ص۲۱-۲۲

...... گرچه با توجه به جريان هنر در هنرمند، جايگاه حقيقت و واقعيت وزيبايى و تعهد مشخص گرديده است، كه حقيقت، واقعيت مطلوب و دنياى مطلوب توست و واقعيت، همان دنياى موجود است و زيبايى مراعات آن همه هماهنگى و تطابق است؛ كه زيبايى، هماهنگى يك اثر در خودش و هماهنگى يك اثر هماهنگ با جايگاهش و تاريخ و جغرافيايش و هماهنگى اين همه با غايت و مقصدى است كه براى آن در نظر گرفته مى‏شود.
اما تعهد، نه در هنر، كه در هنرمند مطرح مى‏شود و از طلب و تمركز و شعور و شهود او مايه مى‏گيرد و آن چنان بنيادى است كه نه در اثر هنرى، كه در تمام حركات و سكنات و حتى در سلام و عليك هنرمند، شاخ و برگ مى‏گستراند.
و در كنار اين همه، ذوق هم معنا مى‏شود، كه همان حساسيت و شعورى است كه در اثر تمركز و طلب، شكل مى‏گيرد و مى‏تواند حتى طعم كلمه‏ها و رنگ‏ها و خطها را بچشد و حالت‏ها را هم سبك و سنگين نمايد و كشمين داشته باشد و تا آنجا كه ميان تمامى شكل‏هاى هنر يك شكل را و از ميان تمامى سبك‏ها، يك سبك را و يك وزن و آهنگ خاص را انتخاب كند كه با محتوا و امكانات هنرمند و مخاطب هماهنگ باشد.
ص۲۶

......تداوم جريان هنر تا امروز نشان مى‏دهد كه هنر در دست انسان همچون ابزارى نبوده، بل پناهگاهى بوده براى انسان بزرگ‏تر از امروز و عظيم‏تر از تكرار.
در لحظه‏اى كه انسان نان ندارد، هنر طراح نان است و آنجا كه به رفاه رسيده و در تكرار مانده، هنر، پيامبر تنوع است و در بن‏بست تنوع‏ها، هنر الهام بخش عصيان است و و و. و هميشه هنر بزرگ‏تر از زندگى واقعى انسان، از زندگى عادى اوست.
 هنرى كه براى واقعيت موجود، تلاش كند و همچون ابزارى، در دنياى كار و عمل، جريان بگيرد، هنر مبتذل و پست و فرومايه‏اى خواهد بود كه كار داس و چكش را هم خراب كرده و انسان را محروم ساخته است. هنر هميشه واقع گريز است، چه هنر خواص و چه هنر عوام، هر دو واقع گريز هستند. هر دو از دنياى موجود، خسته‏اند.
ص۲۷-۲۸ 

متن کامل کتاب

 

نظرات شما
نام: درج نظر:
پست الکترونیک:  
وب سایت:
نظر به صورت خصوصی ارسال شود  
حاصل عبارت 8+9 را در کادر روبرو وارد نمایید

  مجموعه پوسترهای فارسی / مجموعة اللوحات الإعلانیة العربیة  / Collection of English Posters   صفحه نخست / پیوندها / عضویت /ورود  
  اخبار / بچه های نهضت / تریبون / نگاه نهضت / معرفی / تقدیرها / طلیعه نهضت/ اساسنامه نهضت / قوانین و مقررات